توپوگرافی

به تحقیق بر روی شکل سطح زمین که به وسیله تصویربرداری یا نقشه‌برداری صورت می‌گیرد توپوگرافی گفته می شود. همچنین در این روش علمی شرحی برای تحقیق از سطح مورد نظر و ویژگی‌های آن سطح همراه با توصیف آن در نقشه به کار می‌رود.
در معنای وسیعتر، از توپوگرافی به طور کلی می‌توان برای نمایش جزئیات محلی، نه تنها نمایش برجستگی‌ها بلکه نمایش گستره گیاهی، عوارض طبیعی و اجسام و ویژگی‌های ساخته شده توسط انسان و حتی نمایش جزئیات مکانهای تاریخی و فرهنگی استفاده کرد.
منحنی‌های میزان در نقشه‌های توپوگرافی خطوطی فرضی هستند که تمام نقاط آن‌ها دارای یک ارتفاع می‌باشند.
یک نقشه توپوگرافیک، چیزی نیست جز تعدادی خطوط ساده که گاه به صورت پیچ در پیچ و گاه به صورت صاف کشیده شده‌اند. به این خطوط، خطوط حد فاصل یا Contour lines می‌گویند. این خطوط، نمایشگر مکانهایی بر روی نقشه هستند که نسبت به یک نقطه مرجع دارای ارتفاع ثابتی هستند. یعنی اگر شما یکی از این خطوط contour را دنبال کنید تمامی نقاطی که با این خط مشخص شده‌اند ارتفاع یکسانی دارند.

راه و راه آهن

یکی از عمده ترین وظایف نقشه برداری ارائه خدماتی به ارتباطات از قبیل راه و راه آهن، فرودگاه ها و مانند آن است. در نظام فنی یک کشور، مطالعات و کارهای اجرایی مربوط به راه و راه سازی به مراحل مختلفی شامل فاز یک، فاز دو و فاز سه تقسیم می شود. این مطالعات را در هر مرحله، کارشناسان مختلف یا مهندسان مشاور انجام می دهند و عملیات مربوط را به مرحله اجرا درمی آورند. اگر در فاز اول ، مطالعات مربوط به طراحی و تعیین ابتدا و انتهای هر مسیر به کارشناسان راه ساز یا مهندسان عمران و نقشه بردار یا کارشناسان اقتصادی محول شود، در سایر مراحل، عملیات نقشه برداری به صورت های مختلف ضرورت پیدا می کند که نقش اساسی دارد. به خصوص در چهل سال اخیر، خدمات نقشه برداری، بیشتر مورد استفاده قرار گرفته است. مثلا با وارد شدن روش های فتوگرامتری در امر مسیریابی به وسیله مطالعات دقیق و عکس های هوایی مسئله تعیین مسیر راه ها بیشتر به عنوان یک مسئله نقشه برداری مطرح شده است. در این مرحله از کار، با استفاده از برجسته بینی عکس های هوایی، شناخت کلیه راه، محدودیت های مربوط به شیب و قوس ها، تشخیص چگونگی مصالح، وضع آب، بررسی محل پل ها، وضع خاک، جنگل، باغات و مزارع، باتلاق و … به آسانی میسر شده است.
مراحل مختلف عملیات نقشه برداری در مسیرهای راه و راه آهن را به طور کلی می توان به شرح زیر خلاصه کرد:
– تعیین مناسب ترین مسیر به کمک روش های جدید نقشه برداری
– تهیه نقشه بزرگ مقیاس از نوار مسیر به کمک روش های جدید نقشه برداری
– پیاده کردن مسیر طراحی شده در روی نقشه های نوار مسیر
– عملیات اندازه گیری و کنترل مستمر در طول زمان احداث راه

خط لوله

قبل از اجراي پروژه خط لوله، مسيري كه بايد لوله گذاري در آن انجام شود يعني از مبدا تا مقصد خط لوله مورد بازديد قرار گرفته و به وسيله كارشناسان با توجه به عوارض و جنس زمين در طول مسير بهترين مسير اجرا، مشخص شده و نقشه برداري شود. اين نقشه‌برداري از مسير عوارض زمين  و ارتفاع قسمت هاي مختلف مسير را مشخص كرده و علاوه بر تعيين عمق مناسب براي قسمت هاي مختلف خط لوله، محل حوضچه‌هاي تخليه آب و تخليه هوا را نيز مشخص مي‌كند. حوضچه‌هاي تخليه آب در عميقترين قسمت ها و حوضچه هاي تخليه هوا در بلندي ها در نظر گرفته مي‌شود. همچنين با توجه به اختلاف ارتفاع مبدا تا مقصد مسير و اختلاف فشار آب در طول مسير كه نسبت مستقيم با اين اختلاف ارتفاع دارد نوع و فشار كاري لوله را مشخص مي‌كنند. با نقشه برداري همچنين محل حوضچه‌هاي فشار شكن و يا ايستگاه هاي پمپاژ و نوع آن ها  و همچنين محل مخازن مشخص مي‌شود. در حين و پس از عمليات نقشه برداري در فواصل مشخص و با توجه به عوارض زمين در مسير عمليات ميخ كوبي صورت مي‌گيرد. هركدام از ميخ هاي كوبيده شده داراي شماره مشخصي بوده و علاوه بر نشان دادن مسير خط لوله عمق آن قسمت را نيز مشخص مي‌كند.